Cử án tề mi: hợp ở chí hướng, vấp ở lời nói

Hợp nhau ở phần gốc: cùng coi nhẹ giàu sang, cùng chịu được việc nặng, cùng bền. Khác nhau ở nhịp: Lương Hồng sống theo lý tưởng và hay tính đường xa, Mạnh Quang thực tế và giữ nền. Cặp này thuận nhất khi chia vai đúng như vậy, và vấp nhất khi cả hai cùng im lặng chờ nhau.

Căn cứ trong sách

• Mạnh Quang

  Sử ghi Mạnh Quang khung người đậm, da sẫm, nâng nổi cối đá. Sách tướng gom bộ này vào Thổ: trọng tâm thấp, bền sức với việc nặng và việc lặp lại. Đặt cạnh Lương Hồng, một người đọc sách cả đời nhưng chọn đi chăn lợn và giã gạo thuê, thì hai khung người khác nhau mà cùng chịu được một lối sống. Chữ xấu trong câu sử là chữ của người chép, không phải một phép đo, và bản luận giải không dùng tới nó.

  Căn cứ trong sách: Thân hình đậm, da ngăm, nâng được cối đá — 狀肥醜而黑，力舉石臼 — thân đậm, xấu và đen, sức nâng nổi cối đá

  Sách: Hậu Hán thư, Dật dân liệt truyện

  Tích cực

• Lương Hồng

  Không có dòng nào trong chính sử tả mặt mũi Lương Hồng, chỉ có nếp sống: nhà nghèo mà giữ tiết tháo, đọc rộng. Sách tướng đọc kiểu người thanh và thẳng này là Mộc, sống theo điều mình tin. Gặp khung Thổ của Mạnh Quang thì thành thế một người vạch hướng, một người giữ nền. Cũng phải nói thẳng: nhận định này không có số đo nào đỡ ở dưới, nên trong một báo cáo thật nó sẽ bị hạ xuống độ tin cậy thấp nhất.

  Căn cứ trong sách: Không có mô tả tướng mạo, chỉ có mô tả nếp sống — 家貧而尚節介，博覽無不通 — nhà nghèo mà chuộng tiết tháo, đọc rộng không gì không thông

  Sách: Hậu Hán thư, Dật dân liệt truyện

  Trung tính

Đồng điệu tới mức hiếm gặp ở một điểm: cả hai đều kén, và đều dám chờ. Lương Hồng từ chối hết các nhà quyền thế muốn gả con gái cho. Mạnh Quang từ chối mọi đám cho tới năm ba mươi tuổi. Hai người cùng cứng ở nguyên tắc thì dễ hiểu nhau, nhưng cũng dễ không ai chịu nhường trước.

Căn cứ trong sách

• Mạnh Quang

  Mạnh Quang kén chồng tới năm ba mươi, điều gần như không nghe thấy ở thời Đông Hán, và nói rõ mình chờ một người như Lương Hồng. Ở phía bên kia, Lương Hồng cũng khước từ mọi nhà giàu có tới dạm hỏi. Hai người cùng biết mình muốn gì và cùng chịu được cái giá của việc chờ. Đây là chỗ đồng điệu, không phải chỗ bù nhau.

  Căn cứ trong sách: Kén chồng không lấy, tới năm ba mươi tuổi — 擇對不嫁，至年三十……欲得賢如梁伯鸞者 — kén người không lấy, tới năm ba mươi, muốn được người hiền như Lương Bá Loan

  Sách: Hậu Hán thư, Dật dân liệt truyện

  Tích cực

• Lương Hồng

  Các nhà quyền thế mến tiết tháo của Lương Hồng, nhiều người muốn gả con gái, ông đều từ chối. Đặt cạnh việc Mạnh Quang chờ tới ba mươi tuổi thì thấy hai người cùng một kiểu cứng. Kiểu cặp này ít cãi nhau vì chuyện lớn, nhưng khi có chuyện thì cả hai đều đứng yên chờ người kia bước trước.

  Căn cứ trong sách: Từ chối mọi nhà quyền thế tới dạm hỏi — 勢家慕其高節，多欲女之，鴻並絕不娶 — nhà quyền thế mến tiết cao, nhiều người muốn gả con, Hồng đều khước từ

  Sách: Hậu Hán thư, Dật dân liệt truyện

  Trung tính

Đây là mặt hai người cần để tâm nhất. Cả hai đều kín và đều thử lòng nhau bằng hành động thay vì nói ra. Ngày về nhà chồng, Mạnh Quang ăn mặc lộng lẫy để xem chí của Lương Hồng. Ông không hỏi, chỉ im lặng suốt bảy ngày. Một câu hỏi thẳng ngay hôm đầu thì đã không mất bảy ngày đó.

Căn cứ trong sách

• Lương Hồng

  Thấy vợ mặc lụa và trang điểm, Lương Hồng không nói một lời nào trong bảy ngày. Ông có điều không vừa ý nhưng chọn im lặng thay vì nói ra. Mạnh Quang bên kia cũng không giải thích vì sao mình ăn mặc như vậy. Hai người cùng kín gặp nhau thì thành một khoảng lặng mà không ai chịu phá.

  Căn cứ trong sách: Bảy ngày không đáp lời vợ — 及嫁，始以裝飾入門，七日而鴻不答 — lúc về nhà chồng, nàng trang sức vào cửa, bảy ngày Hồng không đáp

  Sách: Hậu Hán thư, Dật dân liệt truyện

  Cần lưu ý

• Mạnh Quang

  Người phá khoảng lặng là Mạnh Quang. Bà quỳ xuống hỏi thẳng. Lương Hồng mới nói ông mong một người mặc áo vải thô, cùng vào núi ở ẩn được. Bà đáp rằng chỉ là để xem chí của ông, áo đi ở ẩn bà đã sắm sẵn. Hoá ra hai người muốn cùng một thứ từ đầu, và bảy ngày kia là cái giá của việc không ai hỏi.

  Căn cứ trong sách: Hỏi thẳng, rồi đổi sang áo vải — 以觀夫子之志耳，妾自有隱居之服 — chỉ là để xem chí của chàng thôi, thiếp vốn có sẵn áo để ở ẩn

  Sách: Hậu Hán thư, Dật dân liệt truyện

  Tích cực

Thuận, và thể hiện bằng việc làm đều đặn chứ không bằng lời. Câu chuyện cử án tề mi tả một động tác lặp lại mỗi bữa cơm, và chính sự đều đặn đó khiến người ngoài nhìn vào phải nể. Chỗ cần đọc cho đủ: sự kính trọng trong câu sử đi một chiều, theo trật tự của thời ấy.

Căn cứ trong sách

• Mạnh Quang

  Mỗi lần Lương Hồng đi giã gạo thuê về, Mạnh Quang dọn cơm và nâng mâm ngang tầm lông mày. Người chủ nhà thấy vậy thì lấy làm lạ: một kẻ làm thuê mà được vợ kính tới mức ấy hẳn không phải người thường. Tình cảm của cặp này nằm ở việc nhỏ làm đều, và phía Lương Hồng thì đáp lại bằng việc không bao giờ bỏ bà lại trong những năm lưu lạc. Vế không dám ngẩng nhìn là của thế kỷ thứ nhất, không phải thứ nên mượn.

  Căn cứ trong sách: Dâng mâm cơm ngang lông mày, không ngẩng nhìn — 每歸，妻為具食，不敢於鴻前仰視，舉案齊眉 — mỗi lần về, vợ dọn cơm, không dám ngẩng nhìn trước mặt Hồng, nâng mâm ngang mày

  Sách: Hậu Hán thư, Dật dân liệt truyện

  Cần lưu ý

Rất thuận, vì hai người muốn cùng một mức sống và cùng chịu làm. Không ai phải kéo người kia theo lối tiêu tiền của mình. Họ cùng vào núi cày ruộng dệt vải, về sau cùng đi làm thuê, và không có dòng nào chép họ bất hoà vì cái nghèo.

Căn cứ trong sách

• Mạnh Quang

  Sau cuộc nói chuyện ở tuần đầu, Mạnh Quang đổi sang búi tóc chuỳ, mặc áo vải và xắn tay vào việc. Hai người cùng vào núi Bá Lăng, lấy cày ruộng và dệt vải làm nghiệp. Khung Thổ bền sức của bà gặp một người chồng cũng chịu làm việc chân tay, nên gánh nặng trong nhà chia được đều chứ không dồn về một phía.

  Căn cứ trong sách: Cùng vào núi, cày ruộng dệt vải — 乃共入霸陵山中，以耕織為業 — bèn cùng vào núi Bá Lăng, lấy cày dệt làm nghiệp

  Sách: Hậu Hán thư, Dật dân liệt truyện

  Tích cực

Đây là chỗ hai người thuận nhất. Lương Hồng làm bài ca chê triều đình nên phải đổi họ tên mà trốn, và Mạnh Quang đi cùng ông qua đất Tề, đất Lỗ rồi xuống tận đất Ngô. Cặp này đã được thử bằng những năm khó nhất, và điều giữ họ lại với nhau là cùng một chí hướng chứ không phải hoàn cảnh dễ chịu.

Căn cứ trong sách

• Lương Hồng

  Lương Hồng phải đổi cả họ lẫn tên, đem vợ con về sống giữa vùng Tề Lỗ, rồi lại dời xuống đất Ngô ở nhờ dưới mái hiên nhà người ta. Mạnh Quang theo ông qua từng chặng. Sự bền của khung Thổ và sự thẳng của nét Mộc ở đây cùng chỉ về một hướng: người đã chọn thì không bỏ giữa đường.

  Căn cứ trong sách: Đổi họ tên, cùng vợ con lưu lạc — 乃易姓運期……與妻子居齊魯之間 — bèn đổi họ là Vận Kỳ, cùng vợ con ở giữa vùng Tề Lỗ

  Sách: Hậu Hán thư, Dật dân liệt truyện

  Tích cực