Nhân tướng học là gì và nên đón nhận nó thế nào

Hầu như ai lớn lên ở Việt Nam cũng từng nghe một câu nhận xét kiểu "trán cao thế kia thì sáng dạ" hay "tai dày là người có phúc". Những câu ấy là mảnh vụn của một hệ thống quan sát đã được ghi chép qua nhiều thế kỷ ở Á Đông, gọi chung là nhân tướng học. Bài này giới thiệu ngắn gọn hệ thống ấy và bàn về việc nên đặt nó ở đâu trong suy nghĩ của mình.

Nhân tướng học bắt nguồn từ đâu

Chữ "tướng" (相) nghĩa gốc là nhìn, xem xét. Nhân tướng học là việc quan sát hình dáng bên ngoài của con người, chủ yếu là khuôn mặt và bàn tay, rồi liên hệ với tính khí và đường đời theo những quy ước đã được đúc kết. Ở Trung Hoa cổ, việc này được chép thành sách từ rất sớm. Những bộ được nhắc tới nhiều nhất về sau là Ma Y thần tướng, Liễu Trang thần tướng và Thuỷ Kính thần tướng. Các sách này theo chân chữ Hán vào Việt Nam rồi ngấm dần vào lời ăn tiếng nói dân gian.

Phần xem bàn tay có hai dòng. Dòng Đông phương đi cùng tướng mặt trong các tướng thư. Dòng phương Tây phát triển riêng ở châu Âu, phổ biến rộng vào cuối thế kỷ mười chín qua các tác giả như Cheiro, với cách chia bàn tay theo bốn nguyên tố và cách gọi tên các gò theo hành tinh.

Cái khung của tướng học

Điểm đáng chú ý là nhân tướng học không phải một mớ phán đoán tuỳ hứng. Nó có khung. Với khuôn mặt, khung ấy gồm vài lớp chồng lên nhau:

• Tam đình: chia khuôn mặt thành ba phần theo chiều dọc, mỗi phần ứng với một chặng đời.
• Ngũ quan: năm bộ phận tai, lông mày, mắt, mũi, miệng, mỗi bộ phận giữ một vai riêng.
• Mười hai cung: mười hai vùng trên mặt, mỗi vùng ứng với một lĩnh vực đời sống như công danh, tiền tài, gia đạo.
• Ngũ hành hình tướng: năm dạng khuôn mặt mang tên Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ.

Với bàn tay, khung gồm dạng bàn tay, ba đường chính là sinh đạo, trí đạo, tâm đạo, cùng các gò và tỉ lệ giữa ngón với lòng bàn tay.

Nguyên tắc xuyên suốt của các tướng thư là xem tổng thể trước, chi tiết sau, và coi trọng sự cân đối hơn một nét nổi trội đơn lẻ. Một vầng trán đẹp đứng riêng không nói được gì nhiều. Người xem tướng có nghề luôn đặt nó cạnh mắt, mũi, cằm và thần thái chung rồi mới dám mở lời.

Vì sao nó sống lâu đến vậy

Một hệ thống không có kiểm chứng khoa học mà tồn tại hàng nghìn năm thì hẳn phải đáp ứng một nhu cầu thật. Nhu cầu ấy là có một bộ từ vựng để nói về con người. Khi sách tướng viết rằng người có trung đình dài thì bền sức ở quãng giữa đời, điều nó trao cho người đọc là một gợi ý để tự hỏi: mình có đang sốt ruột quá sớm không. Khi sách viết rằng người môi mỏng dễ bị cho là lạnh lùng dù bên trong không phải vậy, người đọc có dịp nghĩ về cách mình đang được người khác nhìn nhận.

Giá trị bền nhất của tướng học vì thế nằm ở những câu hỏi nó gợi ra.

Điều tướng học không làm được

Tâm lý học hiện đại ghi nhận rằng con người hình thành ấn tượng về nhau qua khuôn mặt rất nhanh, và những ấn tượng ấy phần nhiều không chính xác. Một hệ thống trông có vẻ bài bản rất dễ bị mượn làm lớp áo cho định kiến. Hình dáng cơ thể là thứ không ai chọn được, và không ai đáng bị xét đoán vì nó.

Cũng vì thế, trên trang này bạn sẽ không gặp những lời phán về bệnh tật, tai hoạ hay tuổi thọ, cũng không gặp lời khuyên sửa mũi, độn cằm để "đổi vận". Những nội dung ấy vừa vô căn cứ vừa gây hại cho người đọc.

Nên đón nhận thế nào cho phải

Có ba thái độ thường gặp. Có người tin tuyệt đối, có người gạt phắt đi như mê tín. Thái độ thứ ba ít ồn ào hơn: coi tướng học là một phần di sản, đọc nó như đọc ca dao tục ngữ, thấy điều gì gợi cho mình suy nghĩ thì giữ, điều gì không hợp thì để đó.

Nếu bạn chọn cách thứ ba, vài nguyên tắc sau sẽ hữu ích:

• Chỉ soi mình: bản luận giải là để bạn nghĩ về bạn, không phải thước đo cho người bên cạnh.
• Đọc như một giả thuyết: gặp một nhận định, hãy hỏi nó đúng với mình tới đâu, và vì sao mình nghĩ thế.
• Chú ý lời khuyên hơn lời mô tả: một lời khuyên tốt vẫn có ích dù căn cứ tướng học của nó chỉ mang tính ước lệ.
• Không quyết việc lớn dựa trên tướng: chuyện công việc, tiền bạc, hôn nhân cần dữ kiện thật và những cuộc trò chuyện thật.

Người xưa có câu "tướng tự tâm sinh", ý rằng thần thái đổi theo cách sống. Dù hiểu câu ấy theo nghĩa nào, nó cũng trao quyền chủ động về cho người được xem. Đó có lẽ là tinh thần đáng giữ nhất khi bước vào lĩnh vực này.

Trang này tiếp cận ra sao

Trên nhantuonghoc.net, phần đo đạc và phần diễn giải được tách riêng. Máy đo các tỉ lệ hình học trên ảnh, một bộ quy tắc cố định đổi số đo thành thuật ngữ tướng học, và phần luận giải chỉ viết trong phạm vi kho tri thức đã biên soạn. Mỗi nhận định đều ghi căn cứ và độ tin cậy. Các bài còn lại trong chuyên mục lần lượt giải thích từng lớp của cái khung ấy.